An sinh xã hội và hệ thống hưu trí

Một hệ thống đóng góp bắt buộc lo nhiều thứ cùng lúc: hưu trí, thất nghiệp, ốm đau và thai sản.

Cách hệ thống vận hành

Người lao động và người sử dụng lao động cùng đóng một tỷ lệ từ lương vào quỹ chung, với phần bổ sung từ ngân sách nhà nước.

Đây là mô hình đóng góp theo thế hệ: người đang đi làm đóng cho người đang hưởng, khác với mô hình tài khoản cá nhân.

Lương hưu

Mức lương hưu phụ thuộc vào thời gian đóng góp và mức thu nhập trong quá trình làm việc.

Có một phần cơ bản dành cho mọi người đủ điều kiện và một phần bổ sung tính theo mức đóng, nên khoảng cách giữa các mức hưu khá lớn.

Tuổi nghỉ hưu

Tuổi nghỉ hưu được điều chỉnh theo hướng tăng dần, gắn với tuổi thọ, theo xu hướng chung ở châu Âu.

Có lựa chọn nghỉ sớm với mức hưu giảm và lựa chọn làm việc lâu hơn để được mức cao hơn.

Hưu trí bổ sung

Ngoài hệ thống bắt buộc còn có các quỹ hưu trí do doanh nghiệp lập và các sản phẩm tiết kiệm hưu trí tự nguyện.

Mức độ tham gia còn thấp so với các nước Bắc Âu, và việc khuyến khích tiết kiệm bổ sung là một hướng chính sách đang được đẩy mạnh.

Người tự kinh doanh

Nhóm này đóng góp theo mức thu nhập khai báo với các bậc quy định, và mức đóng của họ quyết định quyền lợi về sau.

Việc khai thấp để giảm đóng góp là chuyện có thật, và hệ quả chỉ lộ ra hàng chục năm sau khi họ nhận mức hưu thấp.

Trợ cấp thu nhập tối thiểu

Với hộ gia đình không đủ sống, có chương trình bảo đảm một mức thu nhập tối thiểu, xét theo hoàn cảnh cụ thể.

Chương trình này được lập sau khủng hoảng nhằm gộp nhiều khoản trợ cấp rời rạc lại và nhắm mục tiêu rõ hơn.

Trợ cấp thất nghiệp

Người mất việc và đã đóng góp đủ thời gian được nhận trợ cấp trong một khoảng thời gian nhất định.

Khoản này nhằm giúp vượt qua giai đoạn tìm việc, và nó đi kèm nghĩa vụ đăng ký tìm việc với cơ quan việc làm.

Thai sản và chăm sóc con

Có chế độ nghỉ và trợ cấp thai sản cho người mẹ, và chế độ nghỉ dành cho người cha đã được bổ sung.

Ngoài ra có chế độ nghỉ chăm con dành cho cả hai cha mẹ, theo khung chung mà các nước trong khối cùng áp dụng.

Người lao động nước ngoài trong hệ thống

Người làm việc hợp pháp đóng góp và có quyền lợi tương ứng, dù một số chế độ đòi thời gian đóng tối thiểu mà người mới tới chưa đạt.

Với lao động theo mùa hoặc hợp đồng ngắn, việc đóng gián đoạn khiến họ khó đủ điều kiện cho các chế độ dài hạn.

Ốm đau và tai nạn lao động

Có trợ cấp cho thời gian nghỉ ốm dài và chế độ riêng cho tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.

Các khoản này gắn với lịch sử đóng góp, nên người mới đi làm hoặc đóng gián đoạn sẽ có quyền lợi thấp hơn.

Người nghỉ hưu từ nước khác chuyển tới

Người nhận lương hưu từ một nước trong khối có thể tiếp tục nhận khi chuyển tới sống ở đây, theo cơ chế chung của khối.

Việc chuyển quyền lợi y tế đi kèm cũng có thủ tục riêng, và nên được làm trước khi chuyển chứ không phải sau khi đã tới.

Chuyển quyền lợi giữa các nước châu Âu

Thời gian đóng góp ở các nước trong khối được cộng dồn khi tính điều kiện hưởng hưu trí.

Đây là quyền lợi rất có ý nghĩa với người làm việc ở nhiều nước, và nó cũng là lý do nên giữ đầy đủ hồ sơ đóng góp ở mọi nơi bạn từng làm.

Giữ hồ sơ đóng góp

Mỗi người có một số an sinh xã hội và có thể tra cứu lịch sử đóng góp của mình.

Kiểm tra định kỳ là việc nên làm, vì sai sót trong hồ sơ đóng góp chỉ lộ ra khi đến lúc xét hưởng và lúc đó sửa rất khó.

Bài toán bền vững

Dân số già đi khiến số người đóng góp giảm so với số người hưởng, đặt áp lực lên quỹ trong dài hạn.

Các biện pháp được dùng gồm nâng tuổi nghỉ hưu, điều chỉnh công thức tính và khuyến khích tiết kiệm hưu trí bổ sung, giống hầu hết các nước châu Âu khác.

Hỏi đáp