Rẻ hơn Tây Âu ở nhiều khoản, đắt ở vài khoản bất ngờ. Cách hiểu đúng là nhìn từng dòng chi chứ không tìm một con số trung bình.
Tiền nhà
Đây là khoản lớn nhất và chênh lệch mạnh giữa các thành phố, giữa khu trung tâm với vùng ven, và giữa mùa cao điểm với mùa thấp điểm.
Giá thuê ở một số thành phố đã tăng đáng kể trong những năm gần đây do nhu cầu từ người nước ngoài và từ cho thuê ngắn hạn.
Điện là khoản gây bất ngờ
Giá điện thuộc nhóm cao trong khối, do phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và hệ thống không nối lưới với nước nào.
Hoá đơn mùa hè có thể gấp nhiều lần mùa xuân vì điều hoà chạy gần như liên tục, và đây là khoản người mới tới thường tính thiếu nhất.
Nước
Giá nước phản ánh chi phí khử mặn và vận chuyển, nên không rẻ, và có cơ chế tính giá theo bậc để khuyến khích tiết kiệm.
Nhiều gia đình dùng nước đóng chai hoặc lắp thiết bị lọc do độ cứng của nước máy, và đó là một khoản nhỏ nhưng đều đặn.
Internet và viễn thông
Các gói internet và di động có giá cạnh tranh và tốc độ tốt ở các khu vực đô thị, kém hơn ở một số vùng nông thôn.
Đây là một trong ít khoản mà người từ Tây Âu thấy rẻ hơn quê nhà, và nó là lý do nhiều người làm việc từ xa chọn nơi này.
Ăn uống
Sản vật địa phương theo mùa rất phải chăng, trong khi hàng nhập khẩu đắt hơn rõ rệt.
Ăn ở quán địa phương có giá dễ chịu; nhà hàng ở khu du lịch vào mùa cao điểm thì tính theo mức khác hẳn.
Mùa cao điểm đẩy giá lên
Ở các thành phố du lịch, giá thuê nhà, giá ăn uống và cả một số dịch vụ đều cao hơn trong mùa hè.
Người sống quanh năm ở đó học cách tránh các khu đông vào cao điểm và mua sắm ở nơi người địa phương mua.
Đi lại
Gần như ai cũng cần ô tô, nên chi phí gồm mua xe, bảo hiểm, xăng dầu, bảo dưỡng và kiểm định định kỳ.
Giao thông công cộng rẻ nhưng không phủ rộng, nên nó chỉ là phương án phụ với phần lớn hộ gia đình.
Thuế và các khoản khấu trừ
Ngoài thuế thu nhập cá nhân còn có các khoản đóng góp bắt buộc trừ thẳng vào lương, nên thu nhập thực nhận thấp hơn con số ghi trong hợp đồng.
Khi thương lượng lương, hãy hỏi rõ con số trước và sau khấu trừ để so sánh cho đúng giữa các đề nghị.
Y tế
Người tham gia chương trình y tế chung đóng theo tỷ lệ thu nhập và trả thêm khoản đồng chi trả khi dùng dịch vụ.
Người chưa đủ điều kiện cần bảo hiểm tư, và phí này tăng mạnh theo tuổi — một khoản mà người nghỉ hưu phải tính rất kỹ.
Học phí cho con
Trường công miễn học phí; trường quốc tế là khoản lớn, thường đứng thứ hai sau tiền nhà với gia đình có hai con.
Ngoài học phí còn có phí ghi danh, đồng phục, xe đưa đón và hoạt động ngoại khoá, nên con số thật cao hơn bảng giá công bố.
Bảo hiểm xe và chi phí giữ xe
Ngoài bảo hiểm bắt buộc còn có thuế lưu hành, kiểm định định kỳ và bảo dưỡng, cộng lại là khoản đều đặn hằng năm.
Với người lái xe sang vùng phía bắc, còn cần mua bảo hiểm riêng tại điểm qua lại vì bảo hiểm trong nước không có giá trị bên đó.
Các khoản hay quên
Vé máy bay về thăm nhà, bảo hiểm, chi phí đổi bằng lái, và các khoản một lần khi mới sang như tiền cọc và sắm sửa.
Vì hòn đảo không nối đường bộ với đâu, mọi chuyến đi ra ngoài đều là chuyến bay, và điều này làm khoản đi lại quốc tế lớn hơn ở châu Âu lục địa.
Hai lối sống, hai bảng chi
Một hộ ở căn hộ vùng ven, ăn đồ địa phương theo mùa và cho con học trường công.
Một hộ khác ở nhà có hồ bơi gần biển, ăn ngoài thường xuyên và cho con học trường quốc tế. Chênh lệch giữa hai bảng chi này lớn hơn nhiều so với chênh lệch thu nhập của họ.
Cách lập ngân sách
Tính theo năm chứ không theo tháng, vì điện, bảo hiểm và vé máy bay đều dồn theo mùa.
Và hãy cộng thêm một khoản đệm cho năm đầu tiên, vì năm đầu ở bất cứ đâu cũng luôn tốn hơn các năm sau.
Hỏi đáp
Khoản nào đắt nhất?
Tiền nhà, sau đó là học phí nếu cho con học trường quốc tế.
Vì sao điện đắt?
Do phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu và hệ thống điện không nối lưới với nước nào.
Có cần ô tô không?
Gần như là cần, vì giao thông công cộng không phủ rộng.
Chi phí có rẻ hơn Tây Âu không?
Rẻ hơn ở ăn uống và dịch vụ, nhưng điện và hàng nhập khẩu thì không.
